تام استوپارد در ۸۹ سالگی: ادای احترامی تولدی به یک بزرگ صحنه

در ۳ ژوئیه، سر Tom Stoppard هشتاد و نه ساله می‌شد. این اولین سالروز تولد اوست پس از درگذشتش در نوامبر سال گذشته، و لندن این روز را به شیوه‌ای گرامی می‌دارد که او بی‌شک بیش از هر چیز دوست می‌داشت: نه با سکوت، بلکه با کلمات خودش که دوباره بر صحنه‌ای در West End طنین می‌اندازند. اجرای جدیدی از شاهکار او Arcadia همین تازه در همان تئاتری که اکنون نام او را بر خود دارد افتتاح شده است. این ادای احترامی کوچک است به نویسنده‌ای که عمری را صرف اثبات این کرد که ایده‌های بزرگ و شادی ناب می‌توانند در یک جمله کنار هم بنشینند.

نامی بر سر در

هیچ راهی ماندگارتر از نام‌گذاری یک سالن نمایش به نام یک نمایشنامه‌نویس برای بزرگداشت او وجود ندارد. این تابستان، ATG Entertainment اعلام کرد که Duke of York's Theatre در خیابان St Martin's Lane به نام The Tom Stoppard Theatre تغییر نام می‌دهد. برای سالنی که از سال ۱۸۹۵ نام خود را حفظ کرده بود، این تغییری واقعاً تاریخی است و زمان‌بندی آن نیز کاملاً مناسب به نظر می‌رسد: این اعلامیه همزمان با شب افتتاحیه‌ی Arcadia در همین تئاتر، به شکل اجرا در میان تماشاگران، در ۱ ژوئیه صورت گرفت. تابلوها و برندسازی جدید طی ماه‌های آینده به تدریج جایگزین خواهند شد.

سونیا فریدمن، تهیه‌کننده‌ای که دوست نزدیک و همکار دیرینه‌ی استوپارد بود، هنگام اعلام این تغییر نام، به‌سادگی گفت: «کاملاً شایسته است که یکی از سالن‌های بزرگ West End نام یکی از بزرگ‌ترین نمایشنامه‌نویسان ما را بر خود داشته باشد. امیدوارم The Tom Stoppard Theatre نسل‌های جدید را به کشف کنجکاوی، انسانیت، ظرافت و تخیل شگفت‌انگیز آثار او ترغیب کند.» می‌توانید داستان کامل این رویداد را در مقاله‌ی ما درباره‌ی چگونگی تبدیل Duke of York's به The Tom Stoppard Theatre بخوانید، یا جزئیات کامل را در صفحه‌ی Tom Stoppard Theatre ببینید.

تام استوپارد که بود؟

او در ۳ ژوئیه ۱۹۳۷ با نام توماس اشتراوسلر در زلین، چکسلواکی، در خانواده‌ای یهودی به دنیا آمد؛ خانواده‌ای که جنگ آینده آن را پراکنده خواهد کرد. با تهاجم نازی‌ها در ۱۹۳۹، خانواده ابتدا به سنگاپور و سپس به هند گریخت و جوان تام در دارجیلینگ به مدرسه رفت. پدرش از جنگ جان به در نبرد. در ۱۹۴۶، پس از ازدواج مجدد مادرش، خانواده در انگلستان ساکن شد و پسری که نیمی از جهان را پشت سر گذاشته بود، نام ناپدری انگلیسی‌اش، کنت استوپارد، را به خود گرفت.

او در سن ۱۷ سالگی مدرسه را ترک کرد و بلافاصله وارد دنیای روزنامه‌نگاری در Bristol شد؛ ابتدا اخبار می‌نوشت و سپس به نقد تئاتر پرداخت، تا اینکه به London نقل مکان کرد. صحنه‌ی تئاتر در ۱۱ آوریل ۱۹۶۷ برای همیشه او را در چنگ خود گرفت، آن شب که Rosencrantz and Guildenstern Are Dead در Old Vic به روی صحنه رفت و از یک خبرنگار گمنام، یک ستاره‌ی یک‌شبه ساخت. در دهه‌های بعد، در سال ۱۹۷۸ نشان CBE دریافت کرد، در سال ۱۹۹۷ لقب شوالیه‌گری گرفت و در سال ۲۰۰۰ به Order of Merit پذیرفته شد؛ نشانی که در هر زمان تنها ۲۴ عضو زنده دارد. برای یک پناهنده‌ی خودآموخته که عاشق زبان انگلیسی شد و هرگز کاملاً از این عشق رهایی نیافت، کم‌هم نبود.

نمایشنامه‌هایی که نامش را جاودانه کردند

مجموعه آثار استوپارد همچون سفری است از میان بزرگ‌ترین ایده‌های تئاتر مدرن، که همه با سبکی و ظرافت ارائه می‌شوند. «Rosencrantz and Guildenstern Are Dead» (۱۹۶۶) صحنه را به دو شخصیت فرعی از هملت می‌سپارد و می‌گذارد که منتظر بمانند، شوخی کنند و فلسفه‌بافی کنند، در حالی که تراژدی درست پشت دیوار دید در جریان است. «Jumpers» (۱۹۷۲) فلسفه اخلاق را در دل یک داستان معمایی قتل و گروهی از آکروبات‌بازان پنهان کرد. «Travesties» (۱۹۷۴) لنین، جیمز جویس و دادائیست Tristan Tzara را در زوریخِ دوران جنگ کنار هم نشاند. و «The Real Thing» (۱۹۸۲) نشان داد که باهوش‌ترین نمایشنامه‌نویس نسل خود می‌تواند با تأثیرگذاری عمیق درباره عشق بنویسد.

سپس آرکادیا (۱۹۹۳) آمد که بسیاری آن را شاهکار او می‌دانند؛ اثری که خانه‌ای اشرافی در دوران ریجنسی و روزگار معاصر را از طریق ریاضیات، باغ‌ها و حسرت درهم می‌تند. آخرین نمایشنامه‌اش، Leopoldstadt (۲۰۲۰)، سرگذشت خانواده‌ای یهودی وینی را در نیمه اول قرن بیستم دنبال می‌کند و بر پایه تاریخ خانوادگی‌ای بنا شده که او تنها در بزرگسالی به طور کامل از آن آگاه شد. دوستداران سینما نیز او را می‌شناسند: او جایزه اسکار بهترین فیلمنامه اصلی را برای Shakespeare in Love به اشتراک دریافت کرد.

افتخاراتش خود داستان را روایت می‌کنند. استوپارد رکورد پنج جایزه تونی برای بهترین نمایشنامه را در اختیار دارد، بیش از هر نمایشنامه‌نویس دیگری، برای Rosencrantz and Guildenstern Are Dead، Travesties، The Real Thing، The Coast of Utopia و Leopoldstadt. او سه جایزه Laurence Olivier نیز دریافت کرد، از جمله بهترین نمایشنامه جدید برای هر دو Arcadia و Leopoldstadt، و آن جایزه اسکار برای Shakespeare in Love، که با Marc Norman مشترک بود.

یک نمایشنامه‌ی استاپارد چه حسی دارد

اگر هرگز یکی از نمایش‌های او را ندیده‌اید، این وعده را بدهید: نمایشنامه‌ای نوشته‌ی Stoppard به شما اعتماد می‌کند که باهوش هستید، و سپس این اعتماد را جبران می‌کند. شخصیت‌هایش درباره‌ی آگاهی، نظریه‌ی آشوب، شعر و سیاست بحث می‌کنند، و به‌گونه‌ای شگفت‌انگیز این بحث‌ها شیرین، پرشتاب و سرشار از احساس هستند. رمز کار هرگز صرف زیرکی نبود؛ نویسندگان زیادی می‌توانند زیرک باشند. رمز در گرمایی بود که در زیر این همه درخشش نهفته بود، در این احساس که تمام این جلوه‌آفرینی در خدمت چیزی انسانی است. شوخی و دل‌شکستگی در یک نفس می‌رسند، و با این حس از سالن بیرون می‌روید که دنیا جایی اندکی بزرگ‌تر و جالب‌تر از آن است که وقتی نشستید تصور می‌کردید.

«نمایشنامه می‌نویسم چون گفتگو محترمانه‌ترین راه برای تناقض گویی با خودم است.»

ایمان او به زبان در همه چیز جاری بود. یکی از محبوب‌ترین جملاتش از آنِ نویسنده‌ای به نام Henry در The Real Thing است، که درباره‌ی کلمات چنان سخن می‌گوید که گویی شکننده‌ترین و قدرتمندترین چیزهای جهان هستند: «اگر کلمات درست را به ترتیب درست کنار هم بگذاری، شاید دنیا را اندکی تکان دهی.» این جمله، به همان اندازه که توصیفی از هنر Stoppard است، بهتر از هر چیز دیگری او را توضیح می‌دهد.

از کجا با Stoppard شروع کنیم

تازه با آثار او آشنا شده‌اید و نمی‌دانید از کجا شروع کنید؟ اینجا مسیری برای تازه‌واردان آماده کرده‌ایم، از ساده‌ترین نقطه‌ی ورود.

• Rosencrantz and Guildenstern Are Dead (1966). بهترین نقطه شروع. نیازی نیست شکسپیر را بشناسید تا از ماجرای دو درباری بدشانس که در حاشیه یک تراژدی گیر افتاده‌اند لذت ببرید — سکه‌ای در هوا می‌اندازند و درباره سرنوشت شوخی می‌کنند.
• Arcadia (1993). به طور گسترده‌ای به عنوان شاهکار او و یکی از گرم‌ترین آثارش شناخته می‌شود؛ رازی در یک عمارت روستایی که بین سال ۱۸۰۹ و امروز در رفت و آمد است. صحنه پایانی آن از جمله آرام‌ترین و در عین حال دردناک‌ترین صحنه‌ها در تئاتر مدرن است.
• The Real Thing (1982). استاپارد با قلبی باز و بی‌پرده — این نمایش را بخوانید اگر گمان می‌کنید او تنها ذهن است و نه دل. او خلاف این را ثابت می‌کند.
• Leopoldstadt (2020). آخرین و شخصی‌ترین نمایشنامه‌اش. نه چندان معما، بلکه ضربه‌ای به دل — حماسه‌ای خانوادگی که روزها با شما می‌ماند.
• Travesties (1974). گزینه‌ای غیرمنتظره، سرگیج‌آور و شگفت‌انگیز، که بهتر است آن را برای زمانی نگه دارید که دیوانه‌وار شیفته Stoppard شده‌اید.

همین حالا آثارش را ببینید: Arcadia در West End

هیچ راهی بهتر از تماشای نمایشنامه‌ای که اکنون روی صحنه‌ای به نام او اجرا می‌شود، برای گرامیداشت این روز وجود ندارد. اجرای مجدد تحسین‌برانگیز Arcadia به کارگردانی Carrie Cracknell، با تهیه‌کنندگی Sonia Friedman Productions، از Old Vic به این مکان منتقل شده و به‌طور ویژه به شکل دایره‌ای برای این سالن بازطراحی شده است. Nikki Amuka-Bird در نقش Hannah Jarvis و Oliver Chris در نقش Bernard Nightingale بازی می‌کنند و Isis Hainsworth نقش نابغه جوان Thomasina را ایفا می‌کند. این نمایش تا شنبه ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶ ادامه دارد. اگر به دنبال اولین تجربه‌ای از آثار Stoppard هستید، این بهترین انتخاب است. می‌توانید موجودی بلیط را بررسی کرده و Arcadia را رزرو کنید از طریق tickadoo.

این تنها سالن تئاتر West End نیست که امسال به نام یک چهره بزرگ تئاتر تغییر نام می‌دهد: بخوانید که چگونه Shaftesbury Theatre به Judi Dench Theatre تبدیل می‌شود. برای اطلاع از برنامه‌های این تابستان، راهنمای ما درباره افتتاح‌ها و پایان اجراها در West End در ماه جولای را ببینید، یا همه چیز را در صفحات تئاتر لندن ما مرور کنید.

سوالات متداول

تولد Tom Stoppard کی است؟

سر تام استوپارد در ۳ ژوئیه ۱۹۳۷ به دنیا آمد. ۳ ژوئیه ۲۰۲۶ هشتاد و نهمین سالگرد تولد او می‌بود، نخستین سالگرد پس از درگذشتش در نوامبر ۲۰۲۵.

سر تام استاپارد که بود؟

او یکی از مشهورترین نمایشنامه‌نویسان و فیلمنامه‌نویسان بریتانیایی دوران خود بود، که در سال ۱۹۳۷ در چکسلواکی متولد شد و در انگلستان بزرگ شد. نمایشنامه‌هایی نوشت که ایده‌های بزرگ را به تئاتری بذله‌گو و گرم تبدیل می‌کردند، و در نوشتن فیلمنامه Shakespeare in Love مشارکت داشت. او در ۲۹ نوامبر ۲۰۲۵ در سن ۸۸ سالگی درگذشت.

مشهورترین نمایشنامه‌های Tom Stoppard کدام‌اند؟

Rosencrantz and Guildenstern Are Dead، Arcadia، The Real Thing، Travesties و آخرین نمایشنامه‌اش Leopoldstadt از جمله شناخته‌شده‌ترین آثار او هستند. او همچنین در نوشتن فیلمنامه فیلم Shakespeare in Love مشارکت داشت.

تام استاپارد چه جوایزی برده است؟

او رکورد پنج جایزه Tony برای بهترین نمایشنامه، سه جایزه Laurence Olivier و یک جایزه اسکار برای بهترین فیلمنامه اصلی برای Shakespeare in Love را به اشتراک با Marc Norman به دست آورد. در سال ۱۹۹۷ لقب شوالیه‌گری دریافت کرد و در سال ۲۰۰۰ به نشان Order of Merit مفتخر شد.

آیا می‌توانم در حال حاضر یک نمایشنامه از Tom Stoppard را در لندن ببینم؟

بله. اجرای دوباره‌ی Arcadia به کارگردانی Carrie Cracknell تا ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶ در West End، در تئاتر Duke of York's Theatre ادامه دارد؛ این تئاتر به افتخار او به The Tom Stoppard Theatre تغییر نام خواهد یافت. می‌توانید از طریق tickadoo موجودی را بررسی و بلیت رزرو کنید.